Röntgenfoto's bij de tandarts: hoe veilig is dat voor je kind?

“Moet dat nou, zo’n foto?” Het is een vraag die tandartsen regelmatig horen van bezorgde ouders wanneer er een röntgenfoto van het kindergebit wordt voorgesteld. Een begrijpelijke vraag, want straling klinkt nu eenmaal onheilspellend, zeker als het om je eigen kind gaat. Tijd om de feiten op een rij te zetten: waarom maakt de tandarts foto’s, hoeveel straling komt daarbij kijken en wanneer is het echt nodig?

Wat de tandarts niet met het blote oog ziet

Een tandarts die alleen in de mond kijkt, ziet ongeveer de helft van wat er speelt. Beginnende gaatjes tussen de kiezen in, precies op de plek waar tanden elkaar raken, zijn met een spiegeltje niet te ontdekken. Hetzelfde geldt voor ontstekingen bij de wortelpunt, de ligging van tanden die nog moeten doorbreken en de vraag of er onder een melktand wel een blijvende opvolger klaarligt. Bij ongeveer één op de vijftig kinderen ontbreekt er namelijk ergens een blijvende tand, en dat wil je weten vóórdat de melktand uitvalt.

De bekendste opname bij kinderen is de bitewing, een klein fotootje waarbij het kind op een plaatje bijt en de kronen van boven- en onderkiezen tegelijk in beeld komen. Juist die foto’s brengen de verstopte gaatjes tussen de kiezen aan het licht, op een moment dat ze nog klein en eenvoudig te behandelen zijn. Op de pagina over röntgenfoto’s bij kinderen van kindertandartspraktijk Tandenfeest wordt helder uitgelegd welke soorten opnames er zijn en wat een kind tijdens het maken ervan merkt. Spoiler: helemaal niets, het duurt letterlijk een seconde.

De cijfers achter de straling

Dan de kernvraag: hoeveel straling krijgt een kind binnen bij zo’n foto? Het antwoord stelt gerust. Een moderne digitale bitewing-opname komt neer op ongeveer één tot enkele microsievert. Ter vergelijking: door natuurlijke achtergrondstraling, gewoon door in Nederland rond te lopen, krijgt iedereen zo’n vijf tot zeven microsievert per dag binnen. Een tandartsfoto staat dus gelijk aan minder dan een dag gewoon leven. Een retourvlucht naar een vakantiebestemming levert al gauw tientallen microsievert op, ruim meer dan een complete serie gebitsfoto’s.

Bovendien is de apparatuur de afgelopen twintig jaar enorm verbeterd. Digitale sensoren hebben veel minder straling nodig dan de oude filmpjes, de bundel wordt nauwkeurig gericht op alleen het gebied dat in beeld moet, en tandartsen werken volgens het ALARA-principe: as low as reasonably achievable. Foto’s worden dus nooit standaard gemaakt, maar alleen als de verwachte informatie opweegt tegen de minimale belasting.

Hoe vaak is normaal?

Er bestaat geen vast schema dat voor elk kind geldt. Bij kinderen met een gezond gebit en een laag risico op gaatjes volstaan bitewings eens per twee tot drie jaar, of zelfs minder vaak. Bij kinderen die vaker gaatjes krijgen, kan de tandarts kiezen voor jaarlijkse controle-opnames. Rond het wisselen van het gebit wordt soms een overzichtsfoto gemaakt om de doorbraak van blijvende tanden te beoordelen. De frequentie is dus altijd maatwerk, en een goede tandarts kan uitleggen waarom een foto op dit moment zinvol is. Vraag daar gerust naar; geen enkele professional neemt je die vraag kwalijk.

Vertrouwen door uitleg

Voor het kind zelf is een röntgenfoto vooral een interessant avontuur. Veel kinderen vinden het prachtig om daarna hun eigen tanden op het scherm te zien, inclusief de blijvende tanden die als schatten onder de melktanden verstopt zitten. Praktijken die op kinderen zijn ingericht, zoals Tandenfeest in Den Haag, maken van dat moment bewust iets leuks en leerzaams, zodat het kind begrijpt wat er gebeurt en waarom.

De conclusie mag helder zijn. De stralingsbelasting van gebitsfoto’s is verwaarloosbaar klein, terwijl de informatie die ze opleveren grote behandelingen kan voorkomen. Een klein gaatje tussen twee kiezen dat op een bitewing wordt ontdekt, is in vijf minuten verholpen. Datzelfde gaatje twee jaar later betekent een flinke vulling of erger. Wie de afweging zo bekijkt, ziet dat de foto juist de veilige keuze is.